Ný ensk biblíuþýðing (NET - New English Translation) kom út fyrir nokkrum árum, með endanlegri útgáfu árið 2005. Fyrir þá sem ekki eru hrifnir af nýju íslensku þýðingunni mæli ég eindregið með þessari. Ekki nauðsynlega venga sjálfrar þýðingarinnar heldur vegna þess að með henni fylgja nákvæmar lýsingar á hvernig valið var milli mikilvægra atriða, nokkuð sem gefur lesandanum meiri skilning á fjölbreytileika frumtextans.
Það sem gerir að NET biblían sker sig út frá öðrum biblíuþýðingum eru neðanmálsgreinarnar sem finna má í henni. Yfir 60 þúsund neðanmálsgreinar sem fjalla um þýðinguna, annað orðalag, og annað sem mikilvægt er að þekkja, er að finna víðsvegar í þýðingunni. Ég mæli reyndar með því að allir þeir sem áhuga hafa á því að þekkja innihald biblíunnar vel, að útvega sér þessa biblíu.
Annað sem einkennir gæði þýðingarinnar eru þýðinarreglurnar sem finna má í viðaukanum, hugsanlega eru þær eitthvað sem HÍB gæti lært af. Ég tók mér til og þýddi þessar reglur yfir á íslensku og tek það fram að þetta er einungis lausleg þýðing. Mun betra er að lesa upprunalega textann á ensku fyrir þá sem geta það. Fyrir neðan sjálfar þýðingarreglurnar má finna lista yfir skammstafanir.
1. Texti-
Gamla testamentið: Við þýðingu gamla testamentisins hafa þýðendurnir hafið vinnu sína á MT frutextanum. Þennan texta má finna í núverandi útgáfu BHS. Við þýðingu erfiðra versa hafa þýðendurnir fylgt textaafbrygðum, öðrum hebreskum textahefðum (t.d. dauðahafshandritunum) eða jafnvel reynt að geta sér til um þýðinguna. Svona afbrygði frá MT textanum eru alltaf tekin fram í neðanmálsgrein og yfirfarin af textaráðgjafa gamla testamentisins. -
Nýja testamentið: Gríski textinn sem notaður er af hinum mismunandi þýðingaraðilum var ákvarðaður af textaráðgjafanum. Gríski textinn í heild sinni verður gefinn út síðar. -
Hefðbundin vers: Þegar um er að ræða vers sem ekki hafa fullnægjandi textaheimildir (t.d. hafa nánast áreiðanlega ekki tilheyrt upprunalega handritinu) eru orðin afmörkuð af tvöföldum hornklofum ásamt neðanmálsgrein með lítilli umfjöllun um vandamálið.
2. Þýðingarákvarðanir og tól-
Þar sem vafi hefur leikið á, hafa þýðendurnir ásamt ritstjórunum tekið ákvörðun hvernig þýða eigi ákveðið vers. Aðrir leshættir sem kunna að vera guðfræðilega mikilvægir eru teknir fram í neðanmálsgreinunum. -
Þýðendurnir hafa ráðfært sig við staðlaðar (gagnrýnar) textaskýringar og viðeigandi greinar í tímaritum. Þetta er oft tekið fram í neðanmálsgreinunum -
Staðlaðar orðabækur og uppflettirit voru notaðar þegar þess reyndist þörf. Fyrir þýðingu gamla testamentisins má nefna BDB, KB3 og TDOT; Fyrir þýðingu nýja testamentisins má nefna BDAG, Louw-Nida og TDNT. -
Stafrænar leitarvélar og orðalyklar voru notaðar til hins ýtrasta við gerð þessarar þýðingar
3. Lögun þýðingarinnar
Þýðing á texta getur aldrei náð því að vera formlegt jafngildi upprunalega textans. Jafnvel þýðing sem öðru hverju endurspeglar hebreska eða gríska orðinu á kostnað þess tungumáls sem þýtt er á, verður reglulega að grípa til umorðunar. Á hinn bóginn er merkingarlegt jafngildi þýðingar og upprunalegs texta heldur ekki mögulegt. Þar af leiðandi lendir þessi þýðing, eins og allar aðrar, einhver staðar á milli formlegs og merkingarlegs jafngildis. Tekið hefur verið tillit til þessa vandamáls með hætti sem endurspeglast í eftirfarandi eiginleikum þýðingarinnar. -
Við val á orðum og málfræðilegri uppbyggingu hefur þess verið kappkostað að endurspegla mismunandi stílum mismunandi höfunda biblíunnar. Ef mögulegt er ætti þýdd útgáfa af bréfum páls ekki að hafa sama hljóm og bréf Jóhannesar, Péturs eða Hebreabréfsins. -
Ef litið er framhjá versum þar sem óformlegt mál er nær upprunalega textanum heldur en formlegt hefur tungumál þýðingarinnar formlegt snið (en þó ekki tæknilegt) Þýðingin forðast að mestu úrfellingar og styttingar ("don´t" og "isn't") nema þó í beinum tilvísunum. -
Reynt hefur verið að láta tungumál þýðingarinnar líkjast sem mest máli fullorðinna manna. Reynt hefur verið að nota gott mál án þess þó að það sé of formlegt eða skreytt. -
Þýðingin er ætluð bæði kristnum mönnum og þeim sem ekki hafa tekið trú. Til þess að gera hana skiljanlega fyrir sem flestum hefur þýðingin forðast guðfræðilegt fagmál eða "heilagt" mál. -
Einnig hefur þess verið gætt að nota sem minnst forn orð (t.d. er orðið "letter" notað frekar heldur en "epistle"). Einnig hefur algerlega verið hætt við þérun þar sem hvorki hebreska eða gríska hafa yfir þvílíku að búa. Að sama skapi eru orð notuð um Guðdóminn ekki skrifuð í Hástöfum [(eins og gert er í KJV biblíunni)] -
Löngum og flóknum setningum í frummálinu hefur verið skipt upp í styttri setningar, sem er venjulegra í nútímamáli. Samt sem áður hefur þess verið kappkostað að tengingarnar í frumtextanum hverfi ekki við þýðinguna. -
Myndrænt mál og frasar í frumtextanum hafa verið uppfærðir þegar þeir virðast torskildir fyrir nútímalesanda eða eru þess eðlis að misskilningur er nærri óhjákvæmilegur. Bókstaflega þýðingin hefur þó verið sett í neðanmálsgrein ásamt stuttum skýringartexta.. -
Nafnorð hafa verið notuð í stað fornafna á þeim stöðum þar sem bein þýðing hefði verið strembin eða tvíræð fyrir nútímalesanda. Þetta er tekið fram í neðanálsgreinunum -
Ræðuspurningar sem gera ráð fyrir neikvæðu svari hafa verið umorðaðar til þess að þetta komi fram í þýðingunni. -
Þýðendurnir hafa forðast að beina þýðingu á endurtekningum eins og "svaraði og sagði" nema þar sem slíkt hefur sérstaka þýðingu. Yfirleitt er minnst á beinu þýðinguna í neðanmálsgrein -
Merkingarleg þýðing hefur verið notuð varðandi inngangsorð eins og "sannlega, sannlega". Einfalt amen (ἀμήν) hefur verið þýtt "Ég segi satt:" og tvöfalt amen (sérstaklega í Jóhannesarguðspjalli) hefur verið þýtt "Ég segi ykkur sannleikan:" -
Inngangsorð eins og ídú (ἰδού þ.e "sjá") hafa verið þýdd þannig að þau passi inn í samhengið. Dæmi um þetta eru "Hlustið:", "Takið eftir:" eða "Lítið á". Í einhverjum tilfellum hefur inngangsorðunum verið sleppt. -
Gæsalappir (sem ekki fyrirfinnast í grísku eða hebresku handritunum) hafa verið notaðar til aðlögunar á nútímamáli. -
Setningin er grunneining þýðingarinnar. Tölur sem tilgreina skiptingu textans í vers eru feitletraðar. Ljóðrænt mál er formað eins og ljóð. -
Frásagnarnútíð í gríska textanum er þýdd sem einföld þátíð, þar sem okkar tungumál hefur ekki málfræðilegar samansetningar sem samsvara þessu. -
Stundum getur þolmynd gríska textans skapað tvíræðni eða óskiljanleika í nútímamáli. Þegar svo er hafa þýðendurnir annað hvort valið að gefa merkinguna til greina út frá samhenginu eða að breyta sögninni yfir í germynd. Þetta er tilgreint í neðanmálsgreinunum. -
Í þýðingunni er að finna endurtekningar í samhangandi rökfærslu til að einfalda skilning á þeim. Þetta er tekið fram í neðanmálsgreinunum. -
Sérnöfn hafa verið stöðluð i samræmi við nútímamál
4. Fleiri eiginleikar þýðingarinnar og neðanmálsgreinanna-
Þar sem viðbótarupplýsingar eru nauðsynlegar til skilning á orðaleikjum, sögulegum staðreyndum, menningarmismunum o.s.frv. hefur stutt umfjöllun verið sett í neðanmálsgrein -
Hvers konar tæknileg orð eða guðfræðilegt fagmál sem ekki reyndist mögulegt að víkja undan er skýrt nánar í neðanmálsgrein. -
Hvers konar heiti á peningum og mælieiningum eru útskýrð í neðanmálsgreinum, þrátt fyrir að yfirleitt séu þau þýdd með samsvarandi einingum sem notaðar eru í Ameríku í dag. Einingar metrakerfisins eru teknar með í neðanmálsgreinunum. -
Óbeinar tilvísanir, hliðstæða texta og tilvitnanir er í takmörkuðum mæli að finna í neðanmálsgreinunum. -
Þýðendurnir hafa búið til lýsandi yfirskriftir, lesandanum til hjálpar. -
Þegar neðanmálsgreinarnar segja frá grískum eða hebreskum orðum er viðeigandi leturgerð notuð. Oft fylgir þó endurritun með latnesku letri, og í sárafáum tilfellum er einungis notast við endurritun. -
Skammstafanir yfir bækur biblíunnar og annað efni sem vísað er í fylgja Patrick H. Alexander et al., eds., The SBL Handbook of Style: For Ancient Near Eastern, Biblical, and Early Christian Studies (Peabody, Mass.: Hendrickson, 1999) þó með nokkrum undantekningum
Skammstafanir-
BDAG - Bauer, W. A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3d ed. Revised and edited by F. W. Danker. Translated by W. F. Arndt, F. W. Gingrich, and F. W. Danker. Chicago and London: University of Chicago Press, 2000 -
BDB - Brown, Francis, S. R. Driver, and Charles A. Briggs. The New Brown-Driver-Briggs-Gesenius Hebrew and English Lexicon. Peabody, Mass.: Hendrickson, 1979 -
BHS - Elliger, K. and W. Rudolph, eds. Biblia Hebraica Stuttgartensia. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1983 -
KB3 - The Hebrew and Aramaic lexicon of the Old Testament / by Ludwig Koehler and Walter Baumgartner ; subsequently revised by Walter Baumgartner and Johann Jakob Stamm ; with assistance from Benedikt Hartmann ... [et al.] ; translated andedited under the supervision of M.E.J. Richardson. Leiden : Brill, 2001 -
MT - Masoretic text. Staðalútgáfa gamla testamentisins í gyðinglegri hefð. Textinn er nefndur eftir hópi af fræðimönnum gyðinga sem snemma á miðöldum bætti sérhljóðatáknum við gamla hebreska textann. -
TDNT - Kittel, G. and G. Friedrich. Theological Dictionary of the New Testament. Translated by Geoffrey W. Bromiley. Grand Rapids: Eerdmans, 1964-1976 -
TDOT - Botterweck, G. Johannes and Helmer Ringgren, eds. Theological Dictionary of the Old Testament. Translated by J. T. Willis, G. W. Bromiley, and D. E. Green. 8 vols. Grand Rapids: Eerdmans, 1974
Fara aftur á : Dagbók
|